لباس آنتی‌ استاتیک | همه آنچیزی که باید بدانید

لباس‌ آنتی‌ استاتیک یا ESD (مخفف Electrostatic Discharge) یکی از حیاتی‌ترین تجهیزات حفاظتی در صنایع حساس مثل داروسازی ها هستند. این لباس‌ها نه برای محافظت از بدن انسان در برابر خطرات خارجی، بلکه عمدتاً برای محافظت از تجهیزات و فرآیندهای حساس در برابر الکتریسیته ساکن بدن انسان طراحی شده‌اند. در ادامه به بررسی دقیق لباس آنتی استاتیک، استاندارد ESD و کاربرد آن‌ها در پزشکی و اتاق تمیز می‌پردازیم.

لباس آنتی‌ استاتیک چیست؟

بدن انسان در اثر حرکت و اصطکاک با سطوح، مقدار زیادی الکتریسیته ساکن تولید می‌کند. لباس‌های معمولی (پنبه‌ای یا پلاستیکی) این بار را در خود ذخیره کرده و ناگهان تخلیه می‌کنند (همان جرقه کوچکی که گاهی حس می‌کنید). لباس آنتی‌ استاتیک از پارچه‌های مخصوصی دوخته می‌شود که دارای شبکه‌ای از الیاف رسانا (معمولاً کربن یا گرافیت) هستند. این الیاف اجازه نمی‌دهند بار الکتریکی در یک نقطه تجمع یابد و آن را به‌صورت کنترل‌شده در تمام سطح لباس پخش یا به زمین (از طریق کفش و کف‌پوش مخصوص) هدایت می‌کنند.

مفهوم ESD (تخلیه بار الکتریکی)

ESD به پدیده انتقال ناگهانی بار الکتریکی بین دو جسم با پتانسیل متفاوت گفته می‌شود.

• چرا خطرناک است؟ در بسیاری از صنایع، یک جرقه نادیدنی که حتی توسط انسان حس نمی‌شود (زیر ۳۰۰۰ ولت)، می‌تواند لایه‌های میکروسکوپی یک برد الکترونیکی را ذوب کند یا باعث انفجار در محیط‌های گازی شود.

کاربرد در اتاق تمیز (Cleanroom)

در اتاق تمیز، هدف فقط جلوگیری از الکتریسیته نیست، بلکه کنترل آلودگی هم اولویت دارد:

• جلوگیری از جذب ذرات: الکتریسیته ساکن باعث جذب گرد و غبار و ذرات معلق به لباس میشود. لباس آنتی استاتیک با خنثی کردن بار الکتریکی، مانع از چسبیدن آلودگی‌ها به اپراتور و انتقال آن‌ها به محیط می‌شود.

• پارچه بدون پرز: این لباس‌ها از الیاف فیلامنت مصنوعی ساخته می‌شوند که برخلاف پنبه، هیچ‌گونه ذره یا “پرز” در محیط آزاد نمی‌کنند.

کاربرد لباس آنتی استاتیک در صنعت پزشکی و داروسازی

در محیط‌های درمانی و آزمایشگاهی، اهمیت این لباس‌ها دوچندان است:

• تجهیزات حساس پزشکی: دستگاه‌هایی مثل MRI، سی‌تی اسکن و مانیتورهای علائم حیاتی دارای بردهای الکترونیکی فوق‌حساس هستند. تخلیه بار الکتریکی بدن پرسنل می‌تواند باعث اختلال در عملکرد یا خرابی این دستگاه‌های گران‌قیمت شود.

• تولید دارو: در خطوط تولید داروهای پودری یا مواد شیمیایی قابل اشتعال، یک جرقه کوچک ناشی از ESD می‌تواند منجر به آتش‌سوزی یا انفجار شود.

• جراحی‌های خاص: در برخی جراحی‌ها که از ابزارهای الکترونیکی ظریف در داخل بدن بیمار استفاده می‌شود، کنترل الکتریسیته ساکن برای ایمنی بیمار ضروری است.

 

انواع مدل‌های رایج

1. روپوش (Lab Coat): برای محیط‌های آزمایشگاهی و پزشکی عمومی یا خطوط مونتاژ الکترونیک که حساسیت ذرات معلق در آن‌ها کمتر است (مانند کلاس ۱۰۰,۰۰۰).

2. لباس سرهمی (Overall): مخصوص اتاق‌های تمیز با کلاس حساسیت بالا (Class 100). کامل‌ترین نوع پوشش است که تمام بدن را از گردن تا مچ پا می‌پوشاند. این مدل معمولاً دارای کلاه متصل بوده و در محیط‌های گرید A و B داروسازی یا اتاق تمیز کلاس ۱۰۰ استفاده می‌شود.

3. لباس دو تکه (بلوز و شلوار): این مدل آزادی عمل بیشتری به اپراتور می‌دهد و در صنایعی که نیاز به تحرک زیاد دارند، محبوب‌تر است.

4. کلاه، پاپوش و دستکش ESD: برای تکمیل پوشش محافظتی تمام بدن در محیط های بسیار حساس.

آیا قصد دارید برای یک محیط خاص (مثل آزمایشگاه یا خط تولید) این لباس‌ها را تهیه کنید؟ اگر بله، می توانید از همین جا لباس آنتی استاتیک سفارش دهید.

---

لباس کاورال آنتی استاتیک

 

 

 

 

 

 

چرا در اتاق تمیز حتماً باید “سرهمی” پوشید؟

در اتاق‌های تمیز، انسان بزرگترین منبع آلودگی است. ما در هر دقیقه هزاران ذره و سلول مرده پوست تولید می‌کنیم.

• فیلتراسیون ذرات: پارچه سرهمی‌های مخصوص اتاق تمیز مانند یک فیلتر عمل می‌کند؛ یعنی اجازه تنفس به بدن می‌دهد اما اجازه عبور ذرات بزرگتر از ۰.۵ میکرون را نمی‌دهد.

• جلوگیری از اثر “دودکشی”: در لباس‌های دو تکه (بلوز و شلوار)، با هر حرکت فرد، هوا از زیر بلوز به بیرون پمپ می‌شود (اثر پمپ). لباس سرهمی این اثر را خنثی کرده و آلودگی را داخل خود حبس می‌کند.

 

نکات مهم در نگهداری و استفاده

• نحوه پوشیدن: هنگام پوشیدن لباس سرهمی آنتی استاتیک در اتاق تمیز، نباید اجازه دهید بخش‌های بالایی لباس با زمین تماس پیدا کند (چون زمین آلوده‌ترین بخش است).

• شستشو: این لباس‌ها نباید با پودرهای لباسشویی معمولی شستشو شوند، زیرا ذرات پودر در تار و پود پارچه می‌ماند و خاصیت آنتی‌ استاتیک الیاف کربن را از بین می‌برد. باید از شوینده‌های غیر یونی و آب دیونیزه استفاده کرد.

• تعداد دفعات شستشو: معمولاً پس از ۵۰ تا ۱۰۰ بار شستشو، شبکه کربنی ضعیف شده و لباس باید تست یا تعویض شود.

 

لباس کاورال آنتی استاتیک در صنعت پزشکی و داروسازی

در محیط‌های داروسازی، انتخاب لباس و کلاس اتاق تمیز شوخی‌بردار نیست، چون پای سلامت جان انسان‌ها و تاییدیه سازمان غذا و دارو (FDA/IFDA) در میان است. در داروسازی برخلاف صنایع الکترونیک، ما با دو نوع آلودگی می‌جنگیم: ذرات معلق و آلودگی‌های میکروبی. به همین دلیل استانداردها کمی متفاوت و سخت‌گیرانه‌تر هستند.

۱. طبقه‌بندی محیط‌های داروسازی (استاندارد GMP)

در صنعت دارو برای کلاس بندی میزان آلودگی محیط، از حروف الفبا (A, B, C, D) استفاده می‌شود که معادل همان کلاس‌های ISO هستند:

گرید (Grade)	معادل ISO	نوع فعالیت دارویی	نوع لباس مورد نیاز
Grade A	ISO 5	پر کردن آمپول و ویال‌های تزریقی، جراحی‌های باز، محیط زیر هود لمینار	لباس سرهمی استریل، کلاه متصل، ماسک، دستکش و پاپوش کاملاً پوشیده.
Grade B	ISO 5	محیط اطراف گرید A (راهروهای منتهی به بخش تزریقی)	همانند گرید A (بسیار سخت‌گیرانه).
Grade C	ISO 7	ساخت محلول‌های خوراکی، شربت‌ها، کرم‌ها و پمادها	لباس سرهمی یا دو‌تکه، کلاه، ماسک و کفش مخصوص.
Grade D	ISO 8	بسته‌بندی ثانویه، شستشوی ظروف، انبار مواد اولیه	روپوش مخصوص، کلاه و کفش تمیز.

 

 چرا لباس آنتی‌ استاتیک در داروسازی حیاتی است؟

شاید بپرسید در دارو که برد الکترونیکی نداریم، پس چرا لباس باید آنتی‌ استاتیک باشد؟ به دو دلیل فنی:

• پیشگیری از انفجار (Powder Explosion): در بخش تولید قرص و پودر، ذرات ریز دارو در هوا معلق هستند. یک جرقه کوچک ناشی از الکتریسیته ساکن بدن اپراتور می‌تواند باعث انفجار پودر در مخازن شود.

• دقت وزن‌کشی: ذرات پودر دارو به دلیل بار الکتریکی به لباس اپراتور یا دیواره‌های ظرف می‌چسبند. این کار باعث هدررفت دارو و تغییر در دوز دقیق قرص‌ها می‌شود. لباس آنتی‌ استاتیک مانع از این چسبندگی می‌شود.

ویژگی‌های اختصاصی لباس سرهمی آنتی استاتیک در صنعت داروسازی

لباس‌های این صنعت باید استانداردهای خاصی داشته باشند:

1. عدم پرزدهی (Lint-free): پارچه نباید هیچ نخی آزاد کند که وارد شربت یا قرص شود.

2. مقاومت در برابر اتوکلاو: لباس‌های گرید A و B باید مرتباً در دستگاه اتوکلاو (دمای ۱۲۱ درجه سانتی‌گراد) استریل شوند. پس پارچه نباید در اثر حرارت ذوب شود یا خاصیت آنتی‌استاتیکش را از دست بدهد.

3. طراحی بدون جیب: در محیط‌های تولید دارو، لباس‌ها نباید جیب داشته باشند تا از تجمع آلودگی یا پنهان شدن ذرات در درزها جلوگیری شود.

 

راهنمای شستشوی لباس آنتی استاتیک

شستشوی لباس‌های آنتی‌ استاتیک و اتاق تمیز با لباس‌های معمولی کاملاً متفاوت است. اگر این کار اشتباه انجام شود، الیاف کربن می‌شکنند یا با لایه‌ای از جرم پوشانده می‌شوند و لباس عملاً تبدیل به یک پارچه معمولی و بی‌ارزش می‌شود. در ادامه، دستورالعمل استاندارد برای حفظ خاصیت ESD و عدم پرزدهی آورده شده است:

۱. انتخاب شوینده (بسیار حیاتی)

• 

  از شوینده‌های غیر یونیک (Non-ionic) استفاده کنید: شوینده‌های معمولی بازار دارای آنزیم‌ها و مواد نرم‌کننده هستند که روی الیاف کربن می‌نشینند و خاصیت رسانایی آن‌ها را از بین می‌برند.

• ممنوعیت مطلق نرم‌کننده (Fabric Softener): نرم‌کننده‌ها یک لایه مومی روی پارچه ایجاد می‌کنند که عایق الکتریسیته است و خاصیت آنتی‌استاتیک را به صفر می‌رساند.

• ممنوعیت سفیدکننده (Bleach): وایتکس و سفیدکننده‌ها باعث پوسیدگی الیاف کربن و از بین رفتن پیوستگی شبکه ESD می‌شوند.

۲. دمای آب و تنظیمات دستگاه

• دما: آب باید ولرم باشد (حداکثر ۴۰ درجه سانتی‌گراد). دمای بالا به بافت پلی‌استر آسیب زده و باعث چروک شدن و شکستن الیاف رسانا می‌شود.

• دور موتور: از دور پایین یا مود Delicate استفاده کنید تا اصطکاک فیزیکی باعث جدا شدن پرز از پارچه نشود.

۳. فرآیند خشک کردن

• خشک‌کن صنعتی: بهتر است از خشک‌کن با دمای پایین (کمتر از ۵۰ درجه) استفاده شود.

• نکته مهم: لباس‌ها را در معرض هوای آزاد (محیط‌های باز و پر گرد و غبار) پهن نکنید، زیرا ذرات معلق را به خود جذب می‌کنند و دیگر مناسب اتاق تمیز نخواهند بود.

۴. استریل کردن (مخصوص داروسازی – گرید A و B)

• لباس‌ آنتی استاتیک باید در دستگاه اتوکلاو قرار بگیرند.

• دقت کنید که زمان و دمای اتوکلاو طبق دستورالعمل سازنده پارچه باشد تا عمر مفید لباس (تعداد دفعات مجاز استریل) کاهش نیابد.

۵. جدول خلاصه “بایدها و نبایدها”

اقدام	وضعیت	دلیل
استفاده از صابون مایع ملایم	✅ مجاز	جلوگیری از تجمع رسوب روی الیاف
آبکشی با آب دیونیزه (DI Water)	✅ عالی	برای محیط‌های گرید A و B جهت حذف املاح
استفاده از نرم‌کننده	❌ ممنوع	ایجاد لایه عایق و از بین بردن خاصیت ESD
چنگ زدن و فشردن شدید	❌ ممنوع	شکستن فیزیکی رشته‌های نازک کربن
اتو کشیدن مستقیم	❌ ممنوع	ذوب شدن الیاف پلی‌استر و آسیب به کربن

۶. گام نهایی: بسته‌بندی

پس از خشک شدن، لباس‌ها باید بلافاصله در کیسه‌های آنتی‌ استاتیک (معمولاً زیپ‌کیپ‌های مخصوص) بسته‌بندی و پلمب شوند تا هنگام حمل‌ونقل به داخل رختکن اتاق تمیز، آلودگی جذب نکنند.

یک پیشنهاد:

اگر در مجموعه خود تعداد زیادی از این لباس‌ها دارید، پیشنهاد می‌کنیم یک لاگ‌بوک (Logbook) تهیه کنید و تعداد دفعات شستشوی هر سری از لباس‌ها را یادداشت کنید. معمولاً بعد از ۵۰ بار شستشو، حتماً باید تست مقاومت سطحی (که در مرحله قبل توضیح دادیم) انجام شود.

راهنمای خرید لباس آنتی استاتیک

اگر به دنبال استعلام قیمت لباس آنتی استاتیک هستید، باید بدانید که قیمت این محصولات به عوامل زیر بستگی دارد:

1. تراکم الیاف کربن: شبکه ۵ در ۵ میلی‌متر گران‌تر و ایمن‌تر از شبکه ۱۰ در ۱۰ است.

2. کلاس اتاق تمیز: لباس‌های مناسب برای کلاس ۱۰۰ به دلیل بافت فشرده‌تر، قیمت بالاتری دارند.

3. قابلیت اتوکلاو: لباس‌هایی که در برابر حرارت بالای استریل مقاوم هستند، از پارچه‌های گران‌تری تولید می‌شوند.

4. برند و تاییدیه‌ها: داشتن گواهی‌های تست معتبر بین‌المللی بر قیمت نهایی تاثیرگذار است.

انتخاب صحیح لباس آنتی استاتیک یا سایر مدل‌های لباس کار، ضامن سلامت نیرو، تجهیزات و کیفیت محصولات نهایی شماست. شرکت نیک آفرین کالا با سابقه درخشان در این حوزه ضمن رعایت کیفیت بالای محصول قیمت محصولات آنتی استاتیک را بر مبنای عوامل بالا به مشتری ارائه می دهد. رضایت شما هدف ماست.